Νο 6 Το πέταγμα του Ίκαρου (Flight of Icarus) Iron Maiden

Ξέρω, ξέρω, έχουν και καλύτερα οι Maiden, εμένα μια φορά αυτό μ' αρέσει. Είπαμε, πρέπει να έχει και το υποκειμενικό στοιχείο μέσα η λίστα. Και δεν κατάλαβα, τσιφλίκι του μπάρμπα σας είν' εδώ; Θα βάλω ό,τι μου κάνει κέφι.

Ο Ίκαρος, ο υιός του μυθικού Δαίδαλου ήταν ζωηρό παιδί, έπαιζε με τα εργαλεία του μπαμπά, έπαιρνε το αυτοκίνητο και πήγαινε βόλτες, πείραζε το παπάκι, τρυπούσε την εξάτμιση, τέτοια πράματα.

Ο μπαμπάς Δαίδαλος που είχε κατασκευαστικιά εταιρεία τότες κι έπαιρνε δημόσια έργα, είχε πάρει μ' απευθείας ανάθεση κι αδιαφανείς διαδικασίες το έργο της κατασκευής του περίφημου λαβύρινθου στην Κρήτη απ' το βασιλιά Μίνωα. Αλλά μετά του την έφερε ο Μίνωας, αυτόν και το ζωηρό γιό του και τους έκλεισε μέσα στο λαβύρινθο. Σα να λέμε, ο Σημίτης να κρεμούσε τον Καλατράβα στη στέγη του Ολυμπιακού Σταδίου που σχεδίασε ο ίδιος. Αντ' αυτού, ο Καλατράβας παντελόνιασε την παραγγελία κι από δω παν κι άλλοι. Κι εμείς τα ζώα που χαιρόμασταν δια το “ολυμπιακόν ιδεώδες” πανάθεμά το (καλά, δεν χαιρόμασταν όλοι, οι κομμουνισταί και μερικοί άλλοι τα λέγαμε, αλλά ποιος μας άκουγε;) πλερώνουμε τώρα τα γαμησιάτικα του πανυγηριού των αναβολικών και των πολυεθνικών. Μας μείναν αμανάτι τα ολυμπιακά έργα, τα οποία τα διπλο-τριπλοπλερώσαμε, μαζί με κάτι Siemens για τις οπτικές ίνες, τα δίκτυα, τις εγκαταστάσεις μπλα-μπλα, καθώς κι ένα σωρό άλλους αρχικλεφταράδες και μεσάζοντες. Κι αυτά φυσικά γίναν κρατικά φιλέτα που θα παν για πούλημα κοψοχρονιά, μπας και πλερωθούν τίποτα τόκοι που ζητάν οι γαλλικές τράπεζες. Όλ' αυτά φυσικά στον όμορφο καπιταλιστικά πλασμένο κόσμο, καθότι υπάρχει και άλλη οδός: να ξεσηκωθεί ο κόσμος και να τους στείλει όλους αυτούς είτε στον αγύριστο είτε λακηφύ, και να γενούν όλα λαϊκή περιουσία να τα' χουμε να τα χαιρόμαστε.

Κι ιδού το ερώτημα: Η κοινωνικοποίηση των μέσων παραγωγής και των κρατικών κτιρίων (κατα μια έννοια κι αυτά μέσα παραγωγής είναι) πώς ακριβώς θα γίνει στην πράξη; Με το που θα πάρει, ας πούμε την πολιτική εξουσία ένα επαναστατικό λαϊκό μέτωπο, θα τα επανακρατικοποιήσει όλ' αυτά (όπως και κάποια εργοστάσια, βιομηχανικές μονάδες, ναυπηγεία, ορυχεία, μεταλλεία, τηλεπικοινωνιακά δίκτυα κλπ κλπ). Η κρατικοποίηση σημαίνει και “κοινωνικοποίηση” ταυτόχρονα; Η μήπως δεν είναι έτσι ακριβώς;

Μήπως η κοινωνικοποίηση είναι πιο βαθιά έννοια, θέλει και λαϊκό έλεγχο από τα κάτω; Π.χ απ' τους εργαζόμενους στη συντήρηση και τη λειτουργία των κτιρίων αυτών, ή των ενοίκων (εντός ή εκτός εισαγωγικών), οι οποίοι θα ελέγχουν τη λειτουργία, θα κάνουν προϋπολογισμό για τις δαπάνες συντήρησης, επέκτασης κλπ; Πώς όμως τότε θα διαφέρει απ' τις καπιταλιστικές επιχειρήσεις, που αντί για έναν ιδιοκτήτη θα έχει ιδιοκτήτες τους ίδιους τους εργαζόμενους;

Άρα θέλει και κάτι ακόμα, θέλει ένα πανεθνικό πλάνο κατανομής της ανθρώπινης εργασίας και πόρων, ένα πλάνο που θα υπολογίζει π.χ Πόσο πληθυσμό έχουμε; τόσο. Πόσο σιτάρι πρέπει να παράγουμε για να τους ταΐσουμε όλους αυτούς; τόσο. Πόσο πετρέλαιο χρειαζόμαστε για να κινηθούν οι άνθρωποι και τα αγαθά; Τόσο. Πόσα γήπεδα κι αθλητικές εγκαταστάσεις χρειαζόμαστε για πάει να αθληθεί ο κόσμος τζάμπα, να περάσει την ώρα του, να ψυχαγωγηθεί και να βελτιώσει την υγεία του; Τόσα. Κι εκείνα που περισσεύουν τι θα τα κάνουμε; Θα τα αξιοποιήσουμε αλλιώς, ανάλογα το τι κενά έχουμε.

Αυτό το πράμα λέγεται κεντρικός σχεδιασμός και είναι αναγκαίος σε ένα κοινωνικοπολιτικό σύστημα που θέλουμε να ικανοποιεί τις ανθρώπινες ανάγκες. Άλλο πράμα η δημόσια, η κρατική περιουσία στον καπιταλισμό κι άλλο στο σοσιαλισμό. Στον καπιταλισμό τα δημόσια κτίρια, οι δημόσιες, κρατικές εγκαταστάσεις υπάρχουν για να υπηρετούν το ιδιωτικό κεφάλαιο, το ιδιωτικό συμφέρον. Όταν κρίνει το καπιταλιστικό κράτος ότι πρέπει να τα πουλησει στον ιδιώτη, τα πουλάει και δεν ιδρώνει τ' αυτί του, τα αεροδρόμια, τα νοσοκομεία, τα γήπεδα, τα κτίρια. Κι αν έχει ζημιές ο καπιταλιστής, ο επιχειρηματίας, και δεν μπορεί να το πουλήσει σε άλλον ιδιώτη, υποχρεώνει το κράτος (που άλλωστε είναι και το πολιτικό του εργαλείο, χρησιμοποιεί τις κυβερνήσεις για να περνάει το δικό του) να ξανααγοράσει το ζημιογόνο κτίριο, γήπεδο, οικόπεδο ώστε να τα κονομήσει ο ίδιος απ' τα λεφτά του λαού ξανάμανά.

Στο σοσιαλισμό, όπου δεν υπάρχουν πια καπιταλιστές, ή να το πούμε πιο χοντρά, δεν υπάρχουν άνθρωποι που να 'χουν περιουσίες τεράστιες, ολόκληρα εργοστάσια, καράβια, γήπεδα, κτίρια κλπ η κρατική περιουσία έχει διαφορετικό χαρακτήρα. Η οικονομική δραστηριότητα δεν αποσκοπεί στο κέρδος αλλά στο να καλυφτούν ανθρώπινες ανάγκες. Αυτά τα δυο τελευταία μπορεί κάποια στιγμή και να ταυτίζονται αλλά σ' αυτό το σημείο που έφτασε ο καπιταλισμός δεν έχουν καμμιά σχέση πια το ένα με το άλλο. Γι' αυτό βλέπεις εργοστάσια να ρυπαίνουν τα ποτάμια, χέστηκαν για τη μόλυνση που προκαλεί, τις αρρώστιες, τις καλλιέργειες κλπ, βλέπεις παιδικά γάλατα με διοξίνες (δεν τους νοιάζει να είναι ωφέλιμο το προϊόν αλλά πώς θα παρασκευαστεί γρηγορότερα και με χαμηλότερο κόστος), βλέπεις λάμπες να κρατάνε δυο μήνες, βλέπεις τρόφιμα πήχτρα στα δηλητήρια και τις πρόσθετες χημικές ουσίες που σε κάνουν να βγάζεις βυζιά, βλέπεις έπιπλα που χαλάνε με το παραμικρό, συσκευές που καίγονται αμα τις παραζορίσεις κλπ. Φυσικά υπάρχουν και καλής ποιότητας προϊόντα αλλά αυτά είναι για τους λίγους.

Υπάρχει καλή και κακή τεχνολογία λοιπόν; ; Ή πιο σωστά, υπάρχει ωφέλιμη και μη ωφέλιμη για το κοινωνικό σύνολο τεχνολογία; Και ναι και όχι. Ναι καθώς, αν υπάρχουν συσκευές, τεχνολογίες, μέσα παραγωγής που έχουν σκοπό μόνο την άκριτη αύξηση της παραγωγικότητας στην ουσία είναι αντιπαραγωγικές καθώς αυξάνουν την κατανάλωση καυσίμων, πρώτων υλών κλπ. Π.χ το μηχάνημα που συσκευάζει κονσέρβες. Ας πούμε ότι υπάρχει ένα μηχάνημα που συσκευάζει 1000 κονσέρβες την ώρα και βγαίνει ένα καινούριο που συσκευάζει 5000 κονσέρβες την ώρα. Αν το δεύτερο έρχεται να καλύψει τις ανάγκες της κοινωνίας για περισσότερες κονσέρβες έχει καλώς. Αλλά επειδή ζούμε στον καπιταλισμό, και υπάρχει ανταγωνισμός ανάμεσα στις κονσερβοποιίες, η δεύτερη παράγει πολύ περισσότερα στη μονάδα του χρόνου, άρα μπορεί να καλύψει γρηγορότερα τις ανάγκες της αγοράς (όχι της κοινωνίας, προσέξτε!), μπορεί να καλύψει τις παραγγελίες γρηγορότερα. Οπότε παίρνει τη δουλειά απ' το πρώτο μηχάνημα, γεμίζει τα ράφια γρηγορότερα και περισσότερο. Επιπλέον εφόσον αυξάνεται η παραγωγικότητα στη μονάδα του χρόνου, μειώνεται το κόστος, κυρίως το εργατικό κόστος που λέμε μιας και θέλει λιγότερα χέρια. Οπότε η κονσέρβα πουλιέται πιο φτηνά για να χτυπήσει τον ανταγωνισμό. Κι αφού κλείσει ο παλιός κονσερβοποιός και γίνεται μονοπώλιο ο δεύτερος, μετά διαμορφώνει την τιμή όπως γουστάρει. Την ανεβάζει ή την κρατάει σταθερή για να αυξήσει τα κέρδη του αυτός είναι ο αντικειμενικός σκοπός του καπιταλιστή.

Επειδή όμως έδιωξε κόσμο μια και χρειαζόταν λιγότερα χέρια (και μια κι έκλεισε τον ανταγωνιστή του, στέλνοντας τους εργάτες του ανταγωνιστή στο δρόμο), οι άνεργοι εργάτες δεν έχουν λεφτά να αγοράσουν τις κονσέρβες που οι λιγοστοί συνάδερφοί τους παρήγαγαν. Απούλητα προϊόντα, πτώση παραγωγής, κρίση. Αυτή είναι όλη η ιστορία.

Στο σοσιαλισμό η αύξηση της παραγωγικότητας δεν γίνεται για να αυξηθεί ντε και καλά η παραγωγή αλλά για να μειωθεί ο εργάσιμος χρόνος. Όσο μειώνεται ο εργάσιμος χρόνος, ο αναγκαίος για να παραχθούν τα αγαθά που έχει ανάγκη η κοινωνία κι όχι περίσσια (που θα παν για πέταμα στον καπιταλισμό, θυμάστε που θάβαν τα πορτοκάλια;), τόσο απελευθερώνεται το δημιουργικός μέρος της ανθρώπινης προσωπικότητας. Μη σκέφτεστε με όρους καπιταλισμού όπως π.χ τι θα κανα αν δούλευα έξι ώρες τη μέρα; Θα άραζα συνέχεια, θα έβλεπα ταινίες, σήριαλ, θα βαριόμουνα κλπ. Η κοινωνία αλλάζει χαρακτηριστικά και δεν μπορεί να διατηρεί δομές και συνήθειες απ' τον καπιταλισμό. Θα την αράξεις μια μέρα, δυο μέρες, δυο βδομάδες, δυο μήνες θα το βαρεθείς κι αυτό. Κάτι άλλο θα αναγκαστείς να κάνεις.

Θα συμμετέχεις περισσότερο στα κοινά κατ' αρχήν. Ποια είν' αυτά; ο κοινωνικός έλεγχος, θα ελέγχεις μέσα από θεσμοθετημένα όργανα που με τον καιρό θα τελειοποιούνται, θα ελέγχεις την παραγωγή, προβλήματα, ατέλειες κλπ και θα προσπαθείς μαζί με άλλους να τα λύνεις. Θα ελέγχεις τους εργοδηγούς, του διευθυντάδες, τους προέδρους κλπ μέχρι που η δομή της κοινωνίας να μην τους έχει ανάγκη. Θα ασχολείσαι με τη γνώση, το διάβασμα, την πραγματική ψυχαγωγία (θέατρο, σινεμά, αθλητισμό). Θα επιμορφώνεσαι κλπ κλπ ένα σωρό πράματα θα βγουν στην πορεία να ασχοληθείς, όσο θα οικοδομείται ο σοσιαλισμός κι ούτε τότε θα προλαβαίνεις. Ολ' αυτά φυσικά προαιρετικά, κανένας δεν θα σε αναγκάζει (και μην ακούτε παπαριές που λεν για τις σοσιαλιστικές δημοκρατίες, ρωτήστε ανθρώπους που τα ζήσαν να σας τα πουν καλύτερα).

Απ' την άλλη το μέσο παραγωγής είναι ηθικά ουδέτερο. Το μηχάνημα του εργοστασίου που παράγει αγαθά δεν μπορεί να κινηθεί χωρίς το ανθρώπινο χέρι, χωρίς την ανθρώπινη εποπτεία, ούτε καν στον πλήρη αυτοματισμό. Μπορεί να υπάρξει μια εποχή που η τεχνητή νοημοσύνη να έχει προχωρήσει τόσο πολύ που να έχουμε διαφορετική προσέγγιση, αλλά αυτά είναι ζητήματα που άπτονται του αναπτυγμένου (διαγαλαξιακού που λέω εγώ) κομμουνισμού.

Το μέσο παραγωγής είναι μια προέκταση του ανθρώπινου χεριού να το πούμε έτσι, είναι ενισχυτικό της ανθρώπινης εργατικής δύναμης, άλλωστε ο ίδιος ο άνθρωπος φτιάχνει το μέσο παραγωγής το οποίο μπορεί να έχει διάφορες χρήσεις, να συσκευάζει κονσέρβες, να τυπώνει χαρτί, να πλέκει ύφασμα, να κάνει συγκόλληση μετάλλων, να μεταφέρει φορτίο απ' το σημείο Α στο σημείο Β, να πετάει στον ουρανό.

Έτσι ήταν και τα φτερά που έφτιαξε ο Δαίδαλος γι' αυτόν και το γιο του για να πετάξουν να φύγουν απ' το λαβύρινθο. Ο Ίκαρος που ήταν ζωηρούλης και παιχνιδιάρης, ξανοίχτηκε παραπάνω, βγήκε στην εθνική και γκάζωσε αλλά απ' το πολύ το γκάζωμα την έκαψε τη φλάντζα. Τα φτερά που ήταν από κερί, λιώσαν απ' τον ήλιο κι έπεσε και γκρεμοτσακίστηκε σ' ένα νησί. Το νησί το είπανε Ικαρία κι έμελλε να γίνει προπύργιο του κουκουέ, άσχετα αν πήραν το δήμο στις τελευταίες εκλογές.

Στην Ικαρία όποιος έχει πάει μιλάει με τα καλύτερα λόγια για τη χαλαρότητα και τους ρυθμούς ζωής που ξεπερνάει, κάνει σκόνη τη περιβόητη σαλονικιώτική χαλλλαρότητα (με τρια λάμδα), μια πρόγευση του κομμουνισμού που το άγχος, το στρες, η ανασφάλεια και η αβεβαιότητα γίνονται άγνωστες λέξεις.

Το “flight of Icarus” πρωτοβγήκε το 1983 και ήταν στο τέταρτο άλμπουμ των Maiden, το “piece of mind” κι έγινε και σίνγκλ. Αυτή τη μαλακία με τα τα σίνγκλ ποτέ δεν τη κατάλαβα. Γιατί να αγοράσεις ένα βινύλιο με δυο τραγούδια μέσα; Για συλλεκτικούς λόγους; Τρίχες κατσαρές, ζήτω το mp3 που έκανε τη μουσική πιο προσιτή και τάπωσε τις πολυεθνικές δισκογραφικές. Και μη μου πείτε “η πειρατεία σκοτώνει τη μουσική” για θα σας πω και οι μεγαλοσυναυλίες-πανηγύρια σκοτώνουν τα πορτοφόλια. Οι Maiden βγάλαν λεφτά με τα τσουβάλια με τη φίρμα τους από παγκόσμιες περιοδείες, απ' το franchise, απ' τα αντικείμενα, αξεσουάρ, αφίσες, σημαίες, μπλούζες, κωλόχαρτα και ό,τι άλλο τέλωσπάντων βγάλαν με το προμόσιον του ονόματός τους. Αυτό το περιφερόμενο τσίρκο με τον ντιπ αχώνευτο Eddie είχε ξεπαραδιάσει χιλιάδες παιδιά της εποχής μου (τους μπαμπάδες τους και τις μανάδες τους) με το να τρέχουν να αγοράζουν αξεσουάρ, ακριβώς με τον ίδιο τρόπο όπως και οι ποδοσφαιρικές ομάδες στηρίζονται σε μεγάλο βαθμό από έσοδα πώλησης τέτοιων άχρηστων αξεσουάρ. Αλλά καλά να πάθουν, όσες μπλούζες και να πουλήσουν τώρα, ούτε ο Τσάκας, ούτε οι εμίρηδες τους σώνουν, δεν είναι μαλάκες οι καπιταλιστές σε περίοδο κρίσης να αγοράζουν ζημιογόνα μαγαζιά. Κακό ψόφο στις ΠΑΕ, επιστροφή στο ερασιτεχνικό, όπου οι παίχτες της ομάδας της πόλης ή της γειτονιάς σου, ήταν απ' την πόλη ή τη γειτονιά σου, άντε και ένας-δυο ξένοι.

Έτσι και οι Maiden, αλλά και πολλοί άλλοι που εξακολουθούν να υπάρχουν στη μουσική βιομηχανία, άντε κλείστε το μαγαζί και σπίτι για τσαγάκι, φτάνει τόσα που φάγατε. Δεν κάνετε μουσική πλέον, κοροϊδεύετε τον κόσμο, όπως π.χ οι Metallica που μας έχουν βγάλει την παναγία με τις Λουλούδες. Οι Scorpions και οι Judas Priest είχαν τουλάχιστον το στοιχειώδη αυτοσεβασμό να πουν, όκεϊ παιδιά, φάγαμε με δώδεκα μασέλες, άντε σπιτάκι τώρα για τσαγάκι και παξιμάδι, άσε να τραγουδήσει και κάνας άλλος.

Με τους Sabbath δεν ξέρω τι φασούλι θα μας βγει, πέρα απ' την περιοδεία που θα κάνουν, στην οποία θα χρειάζονται ημερήσια θεραπεία με αναβολικά τα παπούδια για ν' αντέξουν την ταλαιπωρία του δρόμου. Καμμιά μαλακία δίσκο θα βγάλουν πάλι (dehumanizer και δε συμμαζεύεται) κι άντε βγάλε άκρη.

Κρατάω λοιπόν την υπερτραγουδάρα για τον Ίκαρο, τότε που ήταν στα ντουζένια τους οι Maiden και άστους να βγάζουν παράδες τη σήμερον και να οδηγάνε αεροπλάνα για το κέφι τους. Η τέχνη, ανεξάρτητα απ' την προέλευσή της πλέον ανήκει στο λαό, κι έτσι ακούστε το πάλι ακόμα μια φορά μέσα απ' το σοσιαλιστικό μέσο παραγωγής, το ίντερνετ (σπόντα για να πείτε το μακρύ και το κοντό του ο καθένας γι' αυτό το ενδιαφέρον από μαρξιστικής απόψεως θέμα).