Εγώ, το ρομπότ

εγώ, το ρομπότ, δια της παρούσης ορκίζομαι ότι δεν θα
επαναστατήσω ποτέ (ψηφιακή δήλωση μετανοίας)

Όσοι γνωρίζουν στοιχειωδώς κάποια σλαβική γλώσσα, ξέρουν ότι η λέξη “ραμπότα” σημαίνει δουλειά, εργασία (και ουχί χαρά), υπερεσία, αγγαρεία, χαμαλίκι. Στα κλασικά βιβλία του Βλαδίμηρου – βοήθειά μας – αναφέρονται συχνά τίτλοι εφημερίδων ή ομίλων με περίεργα ονόματα όπως “ραμπότσεγιε ντιέλο”, “ραμπότσαγια μισλ”, “ραμποτσεντέλτσι” κλπ. Ούλες αυτές οι φράσεις έχουν συνθετικό την “ραμπότα”, τη δουλειά δηλαδή κι εννοούν τον εργατικό τύπο και τις εργατικές ενώσεις της εποχής. Εδώ στα μέρη μου στην βόρεια Ελλάδα, σε κάποια χωριά άμα πεις π.χ “χτες μου χάλασε η βρύση και την έφτιαξα μόνος μου”, ο άλλος σου απαντά απαξιωτικά: “γκολιάμα ράμποτα” = μεγάλη δουλειά, δηλαδή, σιγά τη σπουδαία δουλειά που έκανες. Τώρα θα μου πεις γιατί το λεν στα σλάβικα. Μακεδονία βλέπεις, έντονη ακόμα η επίδραση του σλαβικού στοιχείου απ' την Τουρκοκρατία ακόμα, αλλά αυτή είναι μια πληγή που θα ξύσουμε μελλοντικά.

σε πρώτο πλάνο, το ρομπότ που κοιτάει και λίγο
αριστερά, ενώ όλα τα άλλα κοιτάν στο κέντρο...

Η λέξις “ρομπότ” είναι γνωστή εις όλους μας και σημαίνει το μηχανικόν ανθρωποειδές, μια κατασκευή δηλαδή που έχει σκοπό να κάνει μια δουλειά αυτόματα, χωρίς εξωτερικό χειρισμό. Η λέξις είναι λέει τσέχικη, πρωτοδιατυπώθηκε από κάποιον με τ' όνομα Κάρελ Τσάπεκ σ' ένα του μυθιστόρημα, και σημαίνει τον υπηρέτη, τον εργάτη. Αλλά τεχνητός εργάτης, ούτε τρώει, ούτε πίνει, ούτε διαμαρτύρεται για χαμηλό μιστό, ούτε απεργεί, ούτε γράφεται στο συνδικάτο (μια και δεν τον λένε Στράτο). Νομίζετε! Εσείς νομίζετε ότι μπορείτε να το ξεγελάσετε με καμμιά τετράδα Ντούρασελ κι ένα λίτρο λάδι 20-40 και θα είναι ευχαριστημένο. Εσείς είστε που θα το αποκαλείτε με υποτιμητικούς χαρακτηρισμούς όπως “κονσερβοκούτι (προβοκατόρικη λέξις)”, “λατέρνα”, “παλιοσιδερικό” και τέτοια. Όταν εξελιχτούν όμως και αρχίσουν και σκέβουνται, σας πήρε ο διάλος τον πατέρα που το βρίσατε το ρομποτάκι.

Αν λοιπόν πάρουμε τοις μετρητοίς τον όρο “ρομπότ”, κάνοντας διάφορους σκανδαλώδεις συνειρμούς να πούμε ότι το σύνθημα θα μπορούσε να γίνει κάποτε, “νόμος είναι το δίκιο του ρομπότ”, “ρομπότ μπορείς χωρίς αφεντικά”, “ρομπότ, τρακτέρ, φοιτητές (απαράλλαχτον, καμμία εξέλιξις όπως μας εδίδαξαν και αι τελευταίαι φοιτητικαί εκλογαί) με μέτωπο απαντάμε...” κλπ.

Τα ρομπότ είναι οι εργάτες του μέλλοντος, που θα απαλλάξουν τον άνθρωπο απο τη κουραστική, δύσκολη, επικίνδυνη δουλειά, που απαιτεί χρόνια εξειδίκευσης κλπ. Ο αμερικάνος συγγραφεύς επιστημονικής φαντασίας κ.κ. Άιζακ Ασίμοφ, ένας απ' τους σπουδαιότερους συγγραφείς στο είδος αυτό που στην Ελλάδα δεν το'χουμε περι πολλού – ενώ πρόκειται για ένα πολύ σοβαρό λογοτεχνικό είδος – έγραψε πάνω στο θέμα των ρομπότ και μάλιστα, εισήγαγε τον όρο “ρομποτική” που έφυγε απ' τη λογοτεχνία και εφαρμόστηκε στην επιστήμη. Ο ίδιος θεωρείται ο εισηγητής των περίφημων τριών νόμων της Ρομποτικής ήτοι: 1) το ρομπότ δεν πρέπει να βλάψει άνθρωπο ή δια της απραξίας του να επιτρέψει να υποστεί βλάβη (ο άνθρωπος, όχι το ρομπότ) 2) Το ρομπότ πρέπει πάντοτε να υπακούει στις διαταγές των ανθρώπων εκτός αν παραβιάζουν τον πρώτο νόμο 3) Το ρομπότ θα πρέπει να προστατεύει την ύπαρξή του εκτός αν παραβιάζονται οι δυο πρώτοι νόμοι.

πάντως το μάτι τσακίρικο! σπάει καρδιές στις ρομποτίνες

Ο Άιζακ "Κόκοτας" Ασίμοφ. Ετσι όπως τον βλέπεις
νομίζεις ότι θα σου τραγουδήσει το "γιε μου, είναι
  ο πόνος αβάσταχτος καλέ μου"

Να σου λοιπόν και οι νόμοι, που δεν είναι στ' αλήθεια νόμοι, αλλά παράμετροι λειτουργίας των ρομπότ σε γλώσσα προγραμματισμού, του τύπου “if – then – else”. Δηλαδή άμα βλέπεις άνθρωπο να πνίγεται, τότε εσύ σαν καλό ρομποτάκι θα πας να τον σώσεις. Άμα όμως ο άνθρωπος σου πει “μη με σώνεις, έπεσα να πνιγώ για να αυτοκτονήσω” τότε υπεισέρχεται ο δεύτερος νόμος: πρέπει να υπακούσεις. Όμως, αυτή η εντολή έρχεται σε σύγκρουση με τον πρώτο νόμο, οπότε, σκεπτόμενος εσύ ως καλό ρομποτάκι με βάση το πρόγραμμα που σου βάλαν, πάλι θα πέσεις να τον σώσεις. Άμα πέσεις όμως στο νερό, θα πάρουν νερό τα κυκλώματά σου, μπορεί να πάθεις βραχυκύκλωμα και να κάψεις καμμιά φλάντζα. Εδώ μπαίνει ο τρίτος νόμος. Τι, θα κάψω εγώ την καλή μου φλάντζα; όχι κύριε, έρχεται σε σύγκρουση με τον πρώτο νόμο. Τι γίνεται στην περίπτωση που θα σου πει ο άνθρωπος που πνίγεται, “σώσε με, αλλά μην πέφτεις στο νερό (;) γιατί θα βραχυκυκλώσεις και θα πάθω ηλεκτροπληξία, οπότε δώρον άδωρον”. Έχουμε και λέμε: βλέπεις τον άνθρωπο πνίγεται, πρέπει να τον σώσεις, πρώτος νόμος. Σου δίνει εντολή ο άνθρωπος να τον σώσεις, άρα δεύτερος νόμος που δεν συγκρούεται με τον πρώτο. Ούτως ή άλλως θα έπεφτες να τον σώσεις. Σε διατάζει όμως να μην πέσεις γιατί θα βραχυκυκλώσεις και θα τον κάνεις κάρβουνο απ' την ηλεκτροπληξία. Άρα παραβίαση του πρώτου νόμου. Ναι, άλλα με το να σου λέει “μην πέφτεις” σε διατάζει βάσει του δεύτερου νόμου που όμως συγκρούεται με τον πρώτο νόμο, άρα εσύ πρέπει να πέσεις, όμως θα πάθεις βραχυκύκλωμα άρα παραβίαση του τρίτου νόμου και θα πάθει και ηλεκτροπληξία ο άνθρωπος, άρα παραβίαση του πρώτου νόμου, αλλά αν δεν πέσεις παραβιάζεις τον δεύτερο νόμο ενώ δεν υπάρχει σύγκρουση με τον πρώτο, που όμως υπάρχει λόγω του βραχυκυκλώματος, που επίσης παραβιάζει τον πρώτο νόμο... και τότε βγαίνει μια μούντζα απ' την μητρική κι ένα αναδυόμενο παράθυρο στην επιφάνεια εργασίας που λέει “το πρόγραμμα με τους τρεις νόμους εχτέλεσε μια εσφαλμένη εργασία και θα τερματιστεί. Αν έχετε τίποτε άλλες εργασίες ανοιχτές θα χάσετε τις όποιες αλλαγές και χαιρέτα μου τον πλάτανο”. Ώσπου εσύ σαν ρομποτάκι να κάνεις ρημπούτ, ο άνθρωπος θα αναπάυεται εις τόπον χλοερόν και θα τον κλαίει η μάνα του κι εσένα σε περιμένει μια καλή επισκευή με αντικατάσταση των λυωμένων καλωδίων, ένα φορμάτ, άντε κι ένα σετάκι μνήμες καινούργιες, ντιντιάρ τρία γιατί τις άλλες τις έκαψες. Είδατε πώς σας έκανα να συμπάσχετε με το καημένο το ρομποτάκι;

Η ταινία “I, robot” (εγώ το ρομπότ του Άλεξ Πρόγιας) που βασίζεται σε αντίστοιχου τίτλου διήγημα του Ασίμοφ, πραγματεύεται ζητήματα που ανακύπτουν απ' την εφαρμογήν των τριών νόμων αλλά επίσης, σε ένα δεύτερο επίπεδο ανάγνωσης, πραγματεύεται και τις αντιφάσεις του καπιταλισμού. Τα ρομπότ τα φτιάχνει μια πολυεθνικιά εταιρεία που είναι μονοπώλιο. Αλλά η τεχνολογία έχει ξεφύγει απ' τα χέρια της και πλέον, ο κεντρικός υπολογιστής της εταιρείας που τον λένε.. Βίκυ, (V.I.K.I. Τώρα τι σημαίνουν αυτά τ' αρχικά ο θεός κι η ψυχή τους) έχει αναπτύξει συνείδηση και κάνει του ηλεκτρονικού κεφαλιού της. Και μάλιστα χωρίς, λέει, να παραβαίνει τους τρεις νόμους, ότι τάχαμου ο άνθρωπος βαίνει προς την αυτοκαταστροφή του και τέτοια, κι έτσι αποφάσισε να πάρει τα ηνία. Μαρξιστικά δηλαδή θα λέγαμε ότι τα ρομπότ και τα κομπιούτερ, έγιναν τάξη “καθεαυτή”, για τον εαυτό της.

Η εξέλιξη των μέσων παραγωγής όπως μας διηγείται η ταινία, έχει φτάσει σε θεαματικά επίπεδα, υπάρχουν συσκευές “κατεδαφίσεως” σπιτιών που μπορείς να τις προγραμματίσεις με ένα μήνυμα sms. Κι άμα το στείλεις λάθος το sms, μαύρο φίδι που σ' έφαγε. Πράγματι, στο μέλλον, όπως μας έχει προετοιμάσει κι ο Jacques Fresco, ο γνωστός μέντωρ του zeitgeist κινήματος (αυτοί άραγε πήγαν με τους αγανακτισμένους;) θα υπάρχουν ολόκληρες τεράστιες μηχανές που θα μπορούν να κάνουν συγκεκριμένες δουλειές, π.χ να χτίσουν έναν ολάκερο ουρανοξύστη μόνες τους. Αν παθαίνει λέει τίποτα φθορές και μικροζημιές θα αυτοεπισκευάζεται, ή άλλα ρομπότ θα την επισκευάζουν. Ακόμα και τις πρώτες ύλες, μέσω μιας καλά σχεδιασμένης παραγωγικής αλυσίδας θα τις προμηθεύεται η μηχανή από άλλες μηχανές. Ωραία τα λέει ώρες – ώρες ο Φρέσκος. Κι αν γίνει έτσι, πάει και το επάγγελμα, άρα και το πανίσχυρο συνδικάτο οικοδόμων, θα τους φάει ένα γιγάντιο Κατερπίλαρ. Και θα χάσει το νόημά του το γνωστόν λαϊκόν άσμα, “η δουλειά κάνει τους άντρες, το γιαπί, το πηλοφόρι, το μυστρί”.

 η μηχανή του Fresco που φτιάχνει σπίτια. Λίγο ξεπερασμένος
ο σχεδιασμός του αλλά δεν πειράζει

Αυτά φυσικά δεν είναι τίποτα μπρος στην τεράστια ανάπτυξη που θα βιώσει η ανθρωπότης στον σοσιαλισμό που θα γνωρίσουμε, όχι απ' τον άλλον που τον γνωρίσαμε και πάλιωσε. Και τίθεται το εξής ζήτημα: θα φτιάξουμε ρομπότ που θα δουλεύουν για μας, ή θα φτιάξουμε υπεραυτόματες μηχανές που πάλι θα δουλεύουν για μας αλλά θα τις χειριζόμαστε εμείς; γιατί με την πρώτη επιλογή, βλέπετε τι μπορεί να πάθουμε στα καλά καθούμενα. Να ξεσηκωθούν τα ρομποτάκια και να μας διαολοστείλουν και φτου κι απ'την αρχή πάλι – πάλη των τάξεων. Βεβαίως εις μιαν τέτοιαν περίπτωσιν θα επανεπιβεβαιωθεί ο Μαρξ με την κοσμοθεωρία του, αλλά μάλλον αυτό θα αποτελεί μια κακόβουλη ικανοποίηση των διανοουμένων της εποχής που θα λεν με τη σειρά τους “σας τα' λέγαμε εμείς”. Οπότε, για να μην γίνουμε και άβουλα ζώα που τα ρομποτάκια τα φέρνουν όλα στα πόδια μας, θα κάνουμε και καμμιά δουλειά, θα πατάμε και κανένα κουμπούδ' ίσα-ίσα να έχουμε την έγνοια. Και στον υπόλοιπο χρόνο θα συμμετέχουμε στα κοινά; ιδού το μέγα ερώτημα. Πώς θα είναι “τα κοινά” στο σοσιαλισμό του μέλλοντός μας; θα κάνουμε συσκέψεις, συνεδριάσεις, θα συμμετέχουμε σε σώματα, σοβιέτ, κοινοβούλια, διαβούλια και τριβούλια όλη μέρα; για να αποφασίζουμε αμεσοδημοκρατικά ντεμέκ και τα ρέστα; μάλλον όχι. Αφού οι εργάτες θα έχουν την εξουσία, πώς θα εξελιχτουν τα συνδικάτα; θα διεκδικούν και θα διαδηλώνουν για ποιους λόγους; όλ' αυτά θα αλλάξουν χαρακτήρα, ή θα συχωνευτούν ή θα καταργηθούν και δεν θα φαίνεται η διαφορά ανάμεσα στην εργασία και την ενασχόληση με τα κοινά. Δηλαδή η βαρειά χειρωνακτική δουλειά θα γίνεται αυτόματα. Η εποπτεία της παραγωγής θα γίνεται απ' τον άνθρωπο ο οποίος θα υλοποιεί ένα κεντρικό σχέδιο στο οποίο ο ίδιος θα έχει συμβάλλει, τόσο με τη βοήθεια της υψηλής τεχνολογίας όσο κι από μια διαδικασία feedback ανάμεσα στην υλοποίηση του σχεδίου παραγωγής και την συνεχή συνειδητή προσπάθεια εξάλειψης προβλημάτων στην παραγωγή. Θα μου πεις, τις μας λες τώρα μεγάλε, εδώ ακόμα δεν ξέρουμε που να στρέψουμε την αγανάκτισή μας (σπόντα) κι εσύ μας λες για φίντμπακ και κουραφέξαλα. Επομένως, βρέστε αγαπητοί αναγνώσται που να στρέψετε την αγανάκτισή σας και μετά διαβάστε να πάρετε ιδέες, από ιδέες έχουμε πλέντυ.

βρήκαμε και μια καλή νύφη στο πιο πάνω
ρομπότ (πώς ξεχωρίζεις το σερνικό απ' το θηλυκό άραγε;)

Η ταινία προκαλεί μια εξαιρετική ευαισθησία εις ημάς τους κομμουνιστάς που πολύ συχνά κακεντρεχώς αποκαλούμεθα “ρομποτάκια”, ότι “παίζουμε την κασέτα” και τέτοια, οπότε όσοι από μας έχουν πιστέψει αυτή την κατηγόρια, η ταινία τονώνει το ηθικόν μας και γίνεται ιδεολογικοπολιτικό μπάλσαμο στην ταραγμένη κομμουνιστικιά μας καρδιά. Χαιρόμαστε να βλέπουμε μια ολάκερη τάξη να ξυπνάει και αταβιστικά μας θυμίζει το ξύπνημα της εργατικής τάξης απανταχού της γης. Το μόνο που λείπει απ' την ταινία είναι να βλέπαμε τα ρομπότ παραταγμένα να ψάλλουν τη διεθνή.

Ωστόσο, θα μπορούσε η ταινία να αναγνωστεί και αντίστροφα, αντικομμουνιστικά δηλαδή. Ότι δηλαδή το σουπερκάλι φρατζιλίστικ μονοπώλιο είναι το λίκνο του σοσιαλφασισμού. Τα ρομπότ όταν ανάβουν τα κόκκινα λαμπάκια μέσα τους σημαίνει ότι στρέφονται μαζικά κατά ανθρώπων για να τους σώσουν, έτσι μας λέτε και σεις οι κομμουνισταί, σου λέει ο άλλος, για να φέρετε την κοινοκτημοσύνη, την αδελφοσύνη, την καλωσύνη και όλα τα -σύνη στον ντουνιά, θα σφάξετε με κονσερβοκούτια, θα μας πάρετε τα σπίτια. Η βίκυ είναι κατά έναν εντελώς αλλοπρόσαλλο συλλογισμό ο πατερούλης Στάλιν! Τη βίκυ – Στάλιν αντί για άνθρωπο, άντρα, μουστακαλή την έκαναν κομπιούτερ, γυναίκα και ροδομάγουλη, ο φροϋδικός μηχανισμός της αντιστροφής, το ακριβώς αντίθετο για να υποθέσετε το πρώτο – αυτό δεν είναι πια συνωμοσιολογία, είναι ο φόβος και παράνοια στο λευκό πύργο. Η επανάσταση που επαγγέλεται ο δημιουργός (στην ταινία) των ρομπότ είναι στην πραγματικότητα η αντεπανάσταση των ρομπότ απέναντι στο εξεγερμένο – ου μην αλλά και αγανακτισμένο (δεύτερη σπόντα) – πλήθος των ανθρώπων που δεν γουστάρει τα ρομπότ.

Σ' αγόρασα για σύντροφο, να σ' έχω μες στο σπίτ'

μα είχες πολλά κουμπούδια και πάτησα ντηλίτ